Projectgegevens
Prooswetering 80, Utrecht
4.900 m2/m1
Start bouw: 01/05/2022
Opgeleverd: 01/05/2023
Parkeergebouw / garage
Hergebruik/herbruikbaarheid:
Componenten of elementen uit bestaande staalconstructies
Ruimtelijk-functionele doel:
Uitbreiding parkeerfaciliteiten bij Foodspot.
Parkeergarage Foodspot, Utrecht
Parkeergarage Foodspot is zonder twijfel, in alle opzichten een circulaire parkeergarage. De drielaagse parkeervoorziening is grotendeels uitgevoerd in eerder gebruikte materialen. Zo zijn de kolommen en liggers van de hoofddraagconstructie afkomstig uit gedemonteerde bedrijfshallen. Bovendien is de garage volledig demontabel, zodat alle onderdelen nog eens herbruikbaar zijn in toekomstige bouwprojecten.
De parkeergarage behoort bij (en is vernoemd naar) de Foodspot, een vrijstaand ovaal gebouw aan de A2 bij Utrecht dat ruimte biedt aan een modewinkel, meerdere restaurants en verschillende festiviteiten. De garage is geplaatst op het bestaande parkeerterrein, mét behoud van zoveel mogelijk bestaande parkeerplekken. Het grondvlak van de garage meet 59×27 m. Met in totaal drie bouwlagen komt de totale omvang op zo’n 4.900 m2.
Van meet af aan hebben de projectpartners van het eerste uur – Bob Evers van Arcabox, Bram van de Kaa van ReEvolution en Marco Huibrechtse van Park4All – zich ten doel gesteld om de garage volledig te ontwikkelen, ontwerpen en bouwen met eerder gebruikte materialen.
Vrijheid van zoeken
Het materiaal voor de hoofddraagconstructie heeft nauwelijks ter discussie gestaan. Eerder toegepast staal is bij uitstek geschikt voor hergebruik, als component of als element. Bovendien combineert het constructiemateriaal draagvermogen met een gering eigen gewicht, maatvastheid en handzame afmetingen. Bij sluiting van de bouwovereenkomst is wel aangeven dat de parkeergarage mogelijk niet geheel kolomvrij zal zijn, omdat op het moment van contractvorming nog niet bekend is óf, en zo ja welke, liggers en vloeren voor hergebruik beschikbaar komen. Vooraf vastleggen dat de garage kolomvrij wordt, rijdt het ontwerpen met herbruikbare, maar nog onbekende elementen dan te zeer in de wielen.
Met dit beding is de zoektocht naar herbruikbare materialen in vrijheid verlopen. Om het zoeken gestructureerd aan te pakken, is een ‘Product Breakdown Structure’ opgesteld met prioriteitstelling op materialen voor hoofddraagconstructie, vloeren en gevels.
Diverse donoren
Via demontagebedrijf C.A. de Groot zijn de pioniers een vijftal bedrijfshallen op het spoor gekomen die op korte termijn zouden worden ontmanteld. Van een van de hallen is een volledig bouwarchief bewaard gebleven, inclusief bestekstekeningen, overzichts- en detailtekeningen van de staalconstructie, en materiaalcertificaten. Dit archief is vervolgens gedigitaliseerd.
Alle hallen waren gebouwd als staalskelet met enkele zware IPE-liggers in het dak. Daarmee was er echter nog niet voldoende staal voor de parkeergarage. De benodigde tweede partij tweedehands staal is gevonden via matchingmaterials.com, compleet met materiaalcertificaten. Het staal uit de hallen in Dordrecht is getest op geschiktheid voor hergebruik.
Voor de begane-grondvloer van de garage zijn de begane-grondvloeren van de Dordtse hallen ingezet. Verdiepingvloeren waren niet aanwezig in de Dordtse hallen. Hergebruik van elementen uit de massieve begane grondvloeren als verdiepingvloer in de garage bleek niet haalbaar. Vloertypen die zich hiervoor beter lenen, zoals oude kanaalplaatvloeren, bleken na lang zoeken niet te vinden. Daarom zijn in de garage nieuwe kanaalplaatvloeren toegepast.
Slimme folie en snelle kogelkopankers
De kanaalplaatvloeren zijn voorzien van druklaag, omwille van een vloeistofdichte vloer en de constructieve samenwerking tussen de individuele kanaalplaten. Toch zijn de verdiepingvloeren in de toekomst eenvoudig te demonteren, doordat tussen de kanaalplaat en de druklaag een PE-folie is aangebracht. Hierdoor is de druklaag niet permanent gehecht aan de vloerplaat en te verwijderen zonder de plaat te beschadigen. De constructieve samenwerking wordt verzekerd middels dookwerking van de kolommen in de druklaag. Bij eventuele demontage blijven de kogelkopankers, bedoeld om snel te monteren, achter in de kanaalplaten. Dat vergemakkelijkt dan ook weer de re-montage van de vloeren.
Gered van de glascontainer
Het glas voor de gevels is achterhaald via de Oogstkaart van Superuse Studios. Bijna 400 panelen van gelaagd hardglas, geproduceerd voor een project in Manchester maar afgekeurd door de betrokken architect vanwege de kwaliteit van de belijning tussen de lagen, hebben toch nog hun toepassing gevonden in Utrecht. De deels witte, deels oranje belijning siert nu de huid van de Foodspot-garage.
Bespaard op CO2-emissie
Dankzij hergebruik van elementen en materialen is bij de parkeergarage een besparing geboekt van 28 procent op de uitstoot van CO2-uitstoot, zo heeft HaskoningDHV berekend. Dat komt neer op 161 ton minder CO2-emissie ten opzichte van een nieuw gebouwde garage. Een belangrijk aandeel in deze reductie heeft het hergebruik van kolommen en liggers in de hoofddraagconstructie. Bovendien is de garage ontworpen en gebouwd op demontage en hergebruik in de toekomst. Hierdoor is de CO2-footprint nog verder te verkleinen.
Projectpartners
Opdracht
Bluestreet Schiphol-Rijk
Architectuur
Ingenieursburo Stevens
Constructief ontwerp
ReEvolution
Hoofduitvoering
Emergo
Demontage
C.A. de Groot
Staalconstructies
Evers Staalconstructies
Fotografie
ReEvolution, Emergo en Evers Staalconstructies.
Ervaringen projectpartners
Vorm, doel en duurzaamheidsambitie
Welke vorm van hergebruik/herbruikbaarheid van staal is in dit project (het meest) toegepast?
Wat was het voornaamste, overkoepelende ruimtelijk-functionele doel van het hergebruik in het project?
Wat was de belangrijkste duurzaamheidsambitie of -motief voor hergebruik in het project?
Kennis van de circulair bouwen vergaren en delen én een parkeergarage neerzetten die volledig uit gebruikte materialen bestaat (waarbij de gemiddelde bouwkosten van een parkeergarage niet worden overschreden). Daarnaast dient de garage eenvoudig uit te breiden of te verplaatsen zijn.
Oogsten
Hoe is het zoeken en inventariseren van mogelijk herbruikbare staalconstructiedelen verlopen?
Om het zoeken te structureren is een Product Breakdown Structure opgesteld waarin de voornaamste producten voor opbouw van de garage zijn opgesomd en een bepaalde prioriteit zijn gegeven. Het zoeken is, nog zonder ontwerp, gegaan aan de hand van een ‘boodschappenlijstje’. Het benodigde staal voor de hoofddraagconstructie is gevonden in vijf te slopen bedrijfshallen en via matching materials. Ook is gezocht naar afgedankte kanaalplaatvloeren, voor hergebruik als verdiepingvloer. Na ongeveer een half jaar heiloos zoeken, is besloten om nieuwe kanaalplaten aan te schaffen. Er bestonden toen nog weinig centrale marktplaatsen voor tweedehands bouwmaterialen.
Uit welke bron(nen) zijn de herbruikbare constructiedelen voornamelijk ‘geoogst’?
Beoordelen
Was van de herbruikbare constructiedelen voldoende technische informatie beschikbaar?
Ja. Van het oude staal waren materiaalcertificaten aanwezig. Van het staal uit de vijf leegstaande hallen in Dordrecht was een compleet archief met tekeningen bewaard gebleven.
Is bij het beoordelen van de constructiedelen op geschiktheid voor hergebruik, gebruik gemaakt van de 'NTA 8713 Hergebruik van constructiestaal'?
Hoe zijn de kwaliteiten / geschiktheid van de constructiedelen voor hergebruik beoordeeld?
Naast de visuele inspecties, is het staal, afkomstig van de hallen in Dordrecht, is getest op sterkte en reserve draagkracht.
Hebben de constructiedelen (bij DO of UO) nog bewerking/aanpassing ondergaan, t.b.v. het (veilig en verantwoord) hergebruik?
De geoogste staalprofielen waren niet één-op-één, op componenten-niveau herbruikbaar, vanwege de verschillende overspanningen in de garage en de beperkte afmetingen van de bouwkavel. Daarom zijn de profielen op maat gemaakt. We hadden bijvoorbeeld een grote partij kokers 300x300 met een lengte van 4,6 meter, maar dat was net niet genoeg om in zijn geheel her te gebruiken voor de twee verdiepingen. In nauw overleg met de staalbouwer hebben we een slim tussenstuk laten maken waarin ook meteen boutgaten zijn aangebracht voor de aansluitende liggers.
Demonteren
Hoe is het proces van demontage, transport en eventuele tussentijdse opslag van de constructiedelen in het algemeen verlopen?
Vlot verlopen.
Is de ‘nieuwe’ constructie op zijn beurt geschikt voor hergebruik in de toekomst?
Zowel de gevels als de vloeren en het staalskelet zijn demontabel uitgevoerd. Om de kanaalplaatvloeren onbeschadigd uit het staalskelet te kunnen verwijderen, is een folie tussen de kanaalplaat en de druklaag gevoegd. Hierdoor kleeft de druklaag niet aan de kanaalplaat en is de plaat zonder schade uit de constructie te nemen. De kopankers blijven in de kanaalplaat zitten waardoor ook de re-montage eenvoudig kan verlopen. Een uitvoeringsvoordeel is dat de zogeheten ketting onder vloerenklem achterwege kan blijven.
Documenteren
Zijn de (technische) gegevens van de constructiedelen vastgelegd in een materialenpaspoort?
Ook zijn alle beschikbare overzichts- en detailtekeningen van de bestaande constructie-onderdelen ingescand en daarmee digitaal te ontsluiten.
Zijn de geometrie van de hergebruikte constructiedelen, de posities in de ‘nieuwe’ constructie en de relaties met andere constructiedelen opgenomen in een (collectief toegankelijk en toepasbaar) 3D-model?
Ontwerpproces
In welke mate is binnen uw project sprake geweest van dit onderstaande ‘material driven design’? En hoe heeft u dat beleefd?
Het ontwerp is (inderdaad) aangepast op de eigenschappen en kwaliteiten van de geschikt bevonden elementen en materialen. Het constructief ontwerp is met enig puzzelen gepaard gegaan. In de garage moeten de hoofdliggers een steeds andere overspanning maken, waardoor ’t een nog een heel uitzoekwerk is om de juiste ligger om de juiste plek te gebruiken, rekening houdend met minimaal snijverlies. In de hoofdberekening is de minimale profielmaat opgegeven. Daarna heeft de staalbouwer aan de hand van de digitale tekeningen van de geoogste profielen, voor elke ligger de positie bepaald.
Bij het ontwerpen o.b.v. hergebruik is een doelmatige samenwerking tussen verschillende disciplines essentieel. Hoe is die samenwerking in uw project georganiseerd en wat zijn daarbij uw bevindingen?
De nauwe samenwerking tussen constructeur en staalbouwer bleek van grote waarde, bijvoorbeeld bij het positioneren van de her te gebruiken liggers in de hoofddraagconstructie van de parkeergarage.