Fietsbrug De Patriot, Abbenes

De belangrijkste duurzaamheidsambitie was het verminderen van CO₂-uitstoot en grondstoffengebruik door een bestaande stalen brug opnieuw toe te passen in plaats van een nieuwe brug te bouwen. In dit project kwam circulariteit op een andere manier tot stand dan in een traditioneel proces. Normaal biedt een aannemer een oplossing of werk aan bij een klant, maar hier had de opdrachtgever zelf al een bestaande brug aangekocht en kwam deze met een circulaire uitvraag naar de markt. Daarmee werden marktwerking en circulariteit gecombineerd: de markt werd gevraagd om de bestaande brug technisch, veilig en doelmatig opnieuw inzetbaar te maken.
Door de voormalige havenbrug uit Vlissingen te hergebruiken als fietsbrug bij Abbenes is 38 ton staal opnieuw toegepast. Dit levert een CO₂-besparing op van 54 ton ten opzichte van nieuw staal. Samen met andere duurzaamheidsmaatregelen bedraagt de totale besparing op projectniveau circa 58 ton CO₂ ten opzichte van nieuwbouw. Het project sluit daarmee aan bij de duurzaamheidsdoelstellingen van de gemeente Haarlemmermeer en Dura Vermeer, waarin hergebruik, vermindering van grondstoffengebruik, CO₂ reductie en circulair bouwen centraal staan. Het project laat zien dat hergebruik niet alleen duurzaam is, maar ook praktisch en economisch aantrekkelijk kan zijn wanneer opdrachtgever en markt goed samenwerken.

Het zoeken naar herbruikbare staalconstructiedelen is begonnen bij de gemeente Haarlemmermeer, die via de Nationale Bruggenbank een geschikte bestaande brug heeft aangekocht. De gemeente bracht deze brug vervolgens als circulaire uitvraag naar de markt. Omdat Dura Vermeer vanuit de eigen hub de opslag, logistiek en voorbereiding van de brug kon faciliteren, werd Dura Vermeer geselecteerd voor de meervoudig onderhandse aanbesteding. En deze werd gewonnen!

de complete brug is heringezet met beperkte modificatie.

De herbruikbare constructiedelen zijn voornamelijk afkomstig uit de complete bestaande brug zelf. In dit project is dus niet gewerkt met losse onderdelen uit een donorskelet of sloopwerk, maar met een bestaande brug die in haar geheel opnieuw is ingezet. De brug was oorspronkelijk geschikt voor zwaar verkeer en is nu aangepast voor een nieuwe functie als fiets- en voetgangersbrug.
Bij de aanpassing zijn onder andere de boven- en onderregels verwijderd. Deze onderdelen zijn niet als afval beschouwd, maar opnieuw gebruikt voor de aanbruggen, onder andere om de brug passend te maken en te verlengen voor de nieuwe situatie. Daarmee is niet alleen de complete brug hergebruikt, maar zijn ook vrijkomende stalen onderdelen opnieuw toegepast binnen hetzelfde project.

Ja, er was technische informatie beschikbaar, maar deze was niet volledig één op één bruikbaar. Het object stamt uit begin jaren 2000 en er waren tekeningen beschikbaar, maar in de loop van de tijd is op deze tekeningen voortgeborduurd. Daardoor kwamen de oorspronkelijke tekeningen niet volledig overeen met de werkelijke situatie van de brug.
Om de technische informatie betrouwbaar te maken voor de nieuwe toepassing, is de brug volledig gedigitaliseerd met behulp van een puntenwolk. Deze digitale opname maakte de werkelijke geometrie inzichtelijk en bracht aan het licht dat de vorm op diverse punten afweek van het theoretische model. De vastgestelde geometrie en afwijkingen vormden vervolgens de basis voor de verdere engineering en de inpassing van de brug op de nieuwe locatie.

De geschiktheid en kwaliteit van de her te gebruiken constructiedelen is beoordeeld aan de hand van een visuele inspectie op locatie in Vlissingen. Tijdens deze inspectie zijn de relevante staalprofielen gecontroleerd op afmetingen, zichtbare beschadigingen en eventuele materiaalafname door corrosie. Een gunstige uitgangssituatie was dat de brug relatief jong was en in het verleden al eens was verlengd, waardoor de constructiedelen bij de inspectie overwegend in goede staat verkeerden. De bevindingen zijn gebruikt om de beschikbare archiefgegevens te verifiëren en waar nodig aan te vullen. Op basis daarvan kon een betrouwbare constructieve toetsing worden uitgevoerd, waarin is beoordeeld of de bestaande brug voldeed aan de functionele en constructieve eisen voor de nieuwe toepassing als fiets- en voetgangersbrug.

Enige aanpassingen vanuit Dura Vermeer waren esthetisch voor goede inpassing.

Demontage was in dit project niet van toepassing, omdat de brug door de gemeente was aangekocht via de Bruggenbank. De brug was dus al als bestaande constructie beschikbaar. De tussentijdse opslag vond plaats op de hub van Dura Vermeer. Dat werkte goed, omdat de gemeente daar op een concurrerende manier vierkante meters kon huren en er voldoende ruimte was voor opslag, inspectie en voorbereiding.
Het transport was een belangrijk aandachtspunt. Door de omvang van de brug was speciaal transport nodig en moest vooraf een vervoersplan worden opgesteld. Daarbij moest goed worden nagedacht over de handling van de brug en de praktische uitvoerbaarheid van de route, bijvoorbeeld in relatie tot obstakels zoals lantaarnpalen en de benodigde manoeuvreerruimte. Ook was op de bewerkingslocatie (bij Vic Obdam) veel ruimte nodig, zo paste de brug maar net door de deur van de hal.

De constructie is geschikt voor toekomstig hergebruik. De brug bestaat uit drie afzonderlijke onderdelen: twee aanbruggen en een hoofdoverspanning. Hierdoor kan de brug in de toekomst opnieuw op een andere locatie worden ingepast en aangepast voor een volgende toepassing, waarmee een mogelijk vijfde leven wordt gefaciliteerd.
De stalen constructie is relatief eenvoudig te modificeren en biedt hierin meer flexibiliteit dan bijvoorbeeld kunststof of beton. Dit maakt toekomstige aanpassingen technisch beter uitvoerbaar en mogelijk ook economisch aantrekkelijk. Daarnaast is de staalconstructie volledig opnieuw geconserveerd. Deze levensduurverlengende maatregel beschermt het staal en draagt bij aan de geschiktheid van de brug voor langdurig en toekomstig hergebruik.

Dit is niet vastgelegd in een materialenpaspoort. In de AS-build tekeningen is dit wel vastgelegd.

Haskoning heeft een 3D-model gemaakt van de constructie en Vic Obdam de eerdergenoemde puntenwolk.

De beschikbare brug was het vertrekpunt voor het ontwerp, het project is dus 100% material driven omdat de geoogste brug centraal heeft gestaan. Omdat de gemeente de brug al had aangekocht lag daarmee de hoofdvorm, maatvoering en constructieve basis grotendeels vast. Vanuit onze rol was Dura Vermeer verantwoordelijk voor het uitvoeringsontwerp en de realisatie van de brug. De ontwerpvraag lag daarmee minder bij het vrij ontwerpen van een nieuwe constructie, en meer bij het technisch en praktisch mogelijk maken van de herinzet van de bestaande brug.
Dat vroeg om een andere manier van (samen)werken. Het ontwerp moest zich aanpassen aan het materiaal, in plaats van andersom. Tegelijkertijd werd dit als een heel mooi, leerzaam en vooral leuk proces ervaren door onze vakmannen! Juist doordat het geen standaardoplossing was, kwam er namelijk veel vakmanschap bij kijken.

De samenwerking tussen de verschillende disciplines is in dit project bewust en actief georganiseerd rondom het gezamenlijke doel: het realiseren van een circulaire brug met behoud van kwaliteit en planning. Hoewel het project binnen een RAW-bestek viel en er dus sprake was van contractuele kaders en verantwoordelijkheden, is er in de praktijk sterk ingezet op samenwerking.
Dura Vermeer is van nature samenwerkingsgericht en dat hebben we ook in dit project actief toegepast. De verschillende partijen vulden elkaar aan vanuit hun eigen expertise en verantwoordelijkheid. Daarbij is steeds gestuurd op het gezamenlijke belang: we doen dit omdat we een bestaande brug opnieuw willen inzetten en daarmee een circulaire oplossing willen realiseren. Tijdens de openingshandeling die we op 26 maart op de circulaire HUB in Cruquius hebben georganiseerd met daarna een ronde tafel over geleerde lessen was goed voelbaar hoe positief de samenwerking is verlopen.
In dit project werd dus zichtbaar dat een sterke duurzame ambitie de samenwerking positief kan versterken. Doordat alle betrokken partijen hetzelfde circulaire doel voor ogen hadden, ontstond betrokkenheid en trots op het gezamenlijke resultaat. Dit kwam ook duidelijk naar voren tijdens de feestelijke opening van de brug op 3 juli.

Onze aanbeveling is: wees nieuwsgierig naar wat je voor je hebt en weet waarvoor je het doet. Bij hergebruik werk je met een bestaand object, met een eigen geschiedenis, kwaliteit en beperkingen. Het is belangrijk om die goed te begrijpen en steeds het doel voor ogen te houden: behoud van grondstoffen en CO₂-reductie.
Daarnaast is het belangrijk om verantwoord te kunnen afwijken wanneer dat nodig is. Dat kan alleen door vroegtijdig het gesprek te voeren met de juiste mensen, zoals constructeurs, ontwerpers, uitvoerders, opdrachtgever en bevoegd gezag. Het maken zelf is vaak niet de grootste uitdaging. De grootste uitdaging zit in de interpretatie van normen, constructieve veiligheid en de vraag wat voldoende is bij een bestaande constructie. Veel normen zijn ingericht op nieuwbouw, terwijl hergebruik vraagt om een andere manier van beoordelen.
Zoek daarom samen naar een economisch optimum, met volledige aandacht voor constructieve veiligheid. Hergebruik wordt kansrijker wanneer je niet automatisch alles benadert als nieuwbouw, maar wel zorgvuldig en aantoonbaar onderbouwt waarom een oplossing veilig, verantwoord en passend is.